Jak w dźwigu hydraulicznym powstaje profil jazdy
W napędzie hydraulicznym kabina jedzie w górę dzięki olejowi tłoczonemu przez pompę do siłownika, a w dół pod własnym ciężarem, gdy olej wraca do zbiornika przez zawór. Silnik pracuje więc tylko w jednym kierunku jazdy, a o tym, jak ta jazda wygląda, decyduje sposób przepływu oleju.
Kształtowaniem przepływu zajmuje się blok zaworowy zamontowany przy agregacie. To w nim ustala się przyspieszenie, prędkość ustaloną, moment zwolnienia, prędkość dojazdu i sposób zatrzymania.
Dlatego przy skargach na komfort jazdy pierwszym miejscem, w którym szuka się przyczyny, jest właśnie ten zespół, a nie kabina ani prowadzenie.
Objawy, które zgłaszają użytkownicy
- Szarpnięcie przy ruszaniu, odczuwalne szczególnie przy jeździe w górę.
- Twarde zatrzymanie zamiast łagodnego wyhamowania.
- Próg między podłogą kabiny a posadzką przystanku przy wychodzeniu.
- Długi, powolny dojazd do poziomu wydłużający czas kursu.
- Różne zachowanie urządzenia rano i po południu.
Ostatni punkt bywa uznawany za wymysł pasażerów, a jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech napędu hydraulicznego. Lepkość oleju zmienia się wraz z temperaturą, więc ten sam nastaw zaworu daje inny przepływ w chłodnym układzie i inny po kilkudziesięciu kursach.
Temperatura oleju jako zmienna, nie jako usterka
Po dłuższym postoju olej jest chłodny i gęstszy, przez co jazda bywa wolniejsza, a dojazd do poziomu dłuższy. Po serii kursów układ się nagrzewa i zachowanie urządzenia wraca do stanu, na jaki było regulowane.
Producenci stosują rozwiązania ograniczające ten efekt: podgrzewanie oleju w zimnych maszynowniach, chłodzenie w obiektach o dużym natężeniu ruchu oraz zawory z kompensacją zmian lepkości. Zakres zależy od konstrukcji konkretnego urządzenia.
Dla służb technicznych wniosek jest praktyczny. Regulacja wykonywana przy zimnym układzie da inny wynik niż ta sama czynność po rozgrzaniu, więc pomiary prowadzi się w warunkach opisanych w dokumentacji urządzenia.
Przy zgłoszeniu nierównej jazdy proszę o sprawdzenie, o której godzinie objaw występuje i przy jakim obciążeniu kabiny. Te dwie informacje rozdzielają sprawę na kwestię temperatury oleju i na kwestię nastawów, zanim ktokolwiek sięgnie po narzędzia.
| Objaw | Co sprawdza się najpierw |
|---|---|
| Szarpnięcie przy ruszaniu | temperatura i stan oleju, potem nastawy rozruchu |
| Próg przy wyjściu z kabiny | szczelność zaworu, działanie dopoziomowania |
| Wydłużony dojazd do poziomu | lepkość oleju, drożność filtra |
| Inne zachowanie rano i po południu | temperatura układu i jej kompensacja |
Dojazd do poziomu i dopoziomowanie
Zatrzymanie w jednej płaszczyźnie z posadzką przystanku jest wymaganiem użytkowym i bezpieczeństwa, bo próg przy wyjściu to jedna z najczęstszych przyczyn potknięć. W napędzie hydraulicznym utrzymanie poziomu jest trudniejsze niż w linowym, ponieważ objętość oleju w siłowniku zmienia się z temperaturą, a drobne nieszczelności zaworu powodują powolne opadanie kabiny.
Z tego powodu urządzenia hydrauliczne wyposaża się w funkcję dopoziomowania, która koryguje położenie kabiny podczas postoju na przystanku. Jeśli korekta uruchamia się bardzo często, jest to sygnał do sprawdzenia szczelności, a nie powód do zmiany jej nastawów.
Kolejność diagnozowania wygląda podobnie u większości producentów: poziom i stan oleju, temperatura układu, stan filtra, szczelność zaworów i przyłączy, a dopiero na końcu nastawy. Odwrócenie tej kolejności prowadzi do ustawiania urządzenia pod istniejącą usterkę.
Części, które wymienia się w tym zespole
Najczęściej są to uszczelnienia, elementy filtracyjne, cewki zaworów, przewody i przyłącza oraz podzespoły samego bloku zaworowego. W urządzeniach starszych dochodzi wymiana całych bloków, gdy regulacja przestaje dawać powtarzalny wynik.
Dobór opiera się na oznaczeniach z bloku i z agregatu, bo konstrukcje różnią się między wytwórcami i między wersjami. Zamawiając bloki zaworowe do dźwigów hydraulicznych, podaje się typ urządzenia i zdjęcia zabudowy, bo sam wymiar przyłącza nie rozstrzyga o zgodności.
Prace przy układzie hydraulicznym wykonuje uprawniony konserwator. Blok zaworowy jest elementem związanym z bezpieczeństwem, a zakres dopuszczalnych czynności oraz nastawów wynika z dokumentacji urządzenia. Zaopatrzenie w części zamienne do dźwigów i schodów ruchomych planuje się wtedy razem z terminem prac, żeby urządzenie nie stało w oczekiwaniu na dostawę.
Hydraulika a napęd linowy: różnice widoczne w eksploatacji
Napęd hydrauliczny spotyka się przede wszystkim w budynkach o niewielkiej liczbie przystanków oraz tam, gdzie konstrukcja obiektu ogranicza obciążenia przenoszone na szyb. Jego zaletą jest prostota układu nośnego i mniejsze wymagania wobec konstrukcji nad szybem.
Kosztem jest większa wrażliwość na warunki pracy. Zużycie energii przy jeździe w górę jest wyższe niż w rozwiązaniach z przeciwwagą, a zachowanie urządzenia zależy od temperatury oleju, czego w napędzie linowym po prostu nie ma.
Z punktu widzenia zarządcy różnica sprowadza się do innego zestawu czynności konserwacyjnych i innego zestawu części zużywających się. Przy hydraulice liczą się szczelność, stan oleju i nastawy przepływu, przy napędzie linowym stan lin, hamulca i przekładni.
To rozróżnienie ma znaczenie przy porównywaniu ofert serwisowych. Zakres prac przy obu rozwiązaniach wygląda inaczej, więc porównywanie samej ceny bez zakresu prowadzi do mylnych wniosków.
Najczęstsze pytania
Czy nierówna jazda zawsze oznacza problem z zaworami?
Nie. Podobne objawy dają zanieczyszczony olej, zapowietrzenie układu, zużyte prowadzenie kabiny albo usterka po stronie sterowania. Blok zaworowy jest pierwszym miejscem do sprawdzenia, lecz nie jedynym.
Dlaczego kabina opada podczas dłuższego postoju?
Powodem bywa nieszczelność w torze zaworu lub zmiana objętości oleju wraz ze spadkiem temperatury. Niewielka korekta położenia jest zjawiskiem przewidzianym przez konstrukcję, natomiast wyraźne opadanie wymaga sprawdzenia szczelności.
Czy wymiana oleju poprawia komfort jazdy?
Poprawia wtedy, gdy przyczyną był stan oleju: zanieczyszczenie, zestarzenie lub niewłaściwy rodzaj po wcześniejszej wymianie. Rodzaj oleju i częstotliwość wymiany określa producent urządzenia, a zmiana na inny typ bez sprawdzenia zgodności potrafi zmienić charakterystykę jazdy.
